قلمه زنی نهال در اواخر تابستان | بهترین قلمه‌ها برای ریشه‌دهی

اواخر تابستان می‌تواند برای تکثیر بعضی از گیاهان چوبی با قلمه، زمان مناسبی باشد؛ اما موفقیت در این کار فقط به انتخاب یک شاخه و قرار دادن آن در خاک محدود نمی‌شود. نوع چوب شاخه، زمان گرفتن قلمه، سلامت گیاه مادر، رطوبت بستر، دما، رطوبت هوا و ویژگی خود گونه همگی روی ریشه‌دار شدن قلمه اثر دارند.

در این زمان از سال، بسیاری از شاخه‌هایی که در بهار رشد بسیار نرم و علفی داشته‌اند، به‌تدریج وارد مرحله نیمه‌خشبی شدن می‌شوند. این شاخه‌ها نه مانند ساقه‌های بسیار جوان و نرم هستند و نه کاملاً به چوب سخت و خواب‌رفته تبدیل شده‌اند. به همین دلیل در برخی گیاهان، قلمه‌های نیمه‌خشبی اواخر تابستان می‌توانند گزینه مناسبی برای تکثیر باشند.

البته نباید این موضوع را به تمام نهال‌ها و درختان میوه تعمیم داد. هر گونه و حتی هر رقم می‌تواند رفتار متفاوتی در ریشه‌زایی داشته باشد. برای مثال، منابع تخصصی تکثیر گیاهان نشان می‌دهند که بعضی گیاهان از قلمه به‌خوبی تکثیر می‌شوند، در حالی که برای بسیاری از درختان میوه، روش‌هایی مانند پیوند و جوانه‌زنی روش اصلی تکثیر رقم تجاری هستند.

قلمه‌زنی در اواخر تابستان برای چه گیاهانی مناسب‌تر است؟

اولین نکته‌ای که باید قبل از قلمه‌زنی مشخص شود، گونه‌ای است که قصد تکثیر آن را دارید. نمی‌توان گفت چون یک گیاه در اواخر تابستان از قلمه به‌خوبی ریشه می‌دهد، تمام درختان باغ نیز در همین زمان نتیجه مشابهی خواهند داشت.

در بسیاری از گیاهان چوبی، قلمه نیمه‌خشبی در اواسط تا اواخر تابستان و اوایل پاییز گرفته می‌شود؛ یعنی زمانی که رشد فصل جاری تا حدی بالغ شده اما شاخه هنوز کاملاً سخت و چوبی نشده است. این روش در برخی درختچه‌ها و گیاهان زینتی بسیار رایج است.

در میان گیاهان میوه‌ای نیز قابلیت تکثیر با قلمه متفاوت است. منابع تکثیر میوه‌های مناطق معتدل، انجیر، انگور، زیتون، توت، انار و به را از جمله گیاهانی معرفی می‌کنند که در شرایط و روش مناسب می‌توانند با قلمه تکثیر شوند؛ در مقابل، برای سیب، گلابی، گیلاس، بادام، زردآلو، هلو و آلو در تولید نهال، پیوند و جوانه‌زنی روی پایه مناسب روش رایج‌تری است.

بنابراین اگر هدف شما تولید نهال تجاری یک رقم مشخص است، قبل از قلمه‌زنی باید بررسی کنید که آیا آن رقم واقعاً از قلمه قابل تکثیر است و آیا گیاه حاصل ویژگی‌های مطلوب و سازگاری مورد انتظار را خواهد داشت یا خیر.

قلمه نیمه‌خشبی چیست و چرا در اواخر تابستان اهمیت دارد؟

قلمه نیمه‌خشبی از بخشی از رشد همان سال گرفته می‌شود که از حالت بسیار نرم و علفی خارج شده و شروع به سفت شدن کرده است. این شاخه هنگام خم شدن معمولاً انعطاف دارد، اما مانند شاخه کاملاً سبز و جوان به‌راحتی خم و له نمی‌شود.

زمان دقیق رسیدن شاخه به این مرحله به گونه، رقم، شرایط آب‌وهوایی، تغذیه، میزان آب و رشد گیاه بستگی دارد. به همین دلیل نمی‌توان فقط براساس تقویم گفت که مثلاً یک تاریخ مشخص برای همه باغ‌ها بهترین زمان قلمه‌گیری است.

یکی از نشانه‌های کاربردی این است که شاخه رشد فصل جاری را بررسی کنید و میزان سفت شدن بافت آن را بسنجید. اگر شاخه بیش از حد نرم و آبدار باشد، ممکن است آب زیادی از دست بدهد و به‌سرعت پژمرده شود. اگر هم کاملاً سخت و وارد مرحله خواب شده باشد، ممکن است روش مناسب برای آن گونه، قلمه خشبی در فصل دیگری باشد.

کدام قلمه‌ها در اواخر تابستان شانس ریشه‌دهی بیشتری دارند؟

انتخاب قلمه مناسب یکی از مهم‌ترین مراحل کار است. حتی اگر بهترین بستر و شرایط رطوبتی را فراهم کنید، استفاده از شاخه ضعیف، بیمار یا نامناسب می‌تواند احتمال موفقیت را کاهش دهد.

قلمه را از گیاه مادر سالم انتخاب کنید

قلمه باید از گیاهی انتخاب شود که از نظر رشد عمومی سالم باشد. شاخه‌ای که روی گیاه مادر دچار بیماری، ضعف شدید، آسیب حشرات یا تنش شدید بوده، گزینه مناسبی برای شروع تکثیر نیست.

سلامت گیاه مادر اهمیت زیادی دارد، زیرا قلمه در روزها و هفته‌های ابتدایی هنوز سیستم ریشه‌ای مستقلی ندارد و باید از ذخایر موجود در بافت خود برای زنده ماندن و شروع ریشه‌زایی استفاده کند.

شاخه رشد همان سال را انتخاب کنید

در قلمه نیمه‌خشبی معمولاً از رشد فصل جاری استفاده می‌شود؛ رشدی که در طول تابستان به اندازه کافی بالغ شده اما هنوز کاملاً چوبی نشده است.

این موضوع با قلمه خشبی تفاوت دارد. قلمه خشبی معمولاً از چوب بالغ و در دوره خواب گیاه تهیه می‌شود و زمان و روش نگهداری آن نیز متفاوت است.

شاخه بیش از حد نرم نباشد

شاخه‌های بسیار نرم و علفی معمولاً آب زیادی از دست می‌دهند و در برابر گرما و پژمردگی حساس‌تر هستند. در اواخر تابستان بهتر است شاخه‌ای انتخاب شود که رشد آن به مرحله مناسب بلوغ رسیده باشد.

شاخه بیش از حد پیر و ضخیم نباشد

از طرف دیگر، هر شاخه ضخیم و قدیمی الزاماً قلمه بهتری نیست. اگر هدف شما قلمه نیمه‌خشبی است، باید بخشی از رشد فصل جاری را پیدا کنید که هنوز قابلیت ریشه‌زایی مناسبی دارد.

قلمه گل و میوه نداشته باشد

اگر شاخه‌ای انرژی قابل توجهی را صرف گل، میوه یا تشکیل بذر می‌کند، بهتر است برای قلمه‌گیری انتخاب نشود. حذف گل یا جوانه گل از قلمه نیز در بسیاری از دستورالعمل‌های تکثیر توصیه می‌شود تا منابع قلمه بیشتر به سمت تشکیل ریشه هدایت شود.

شاخه علائم بیماری نداشته باشد

لکه‌های غیرطبیعی، زخم‌های مشکوک، پوسیدگی، تغییر رنگ شدید یا نشانه‌های آلودگی حشرات باید زنگ خطر باشند. استفاده از شاخه آلوده می‌تواند علاوه بر کاهش احتمال ریشه‌زایی، بیماری را به بستر تکثیر منتقل کند.

نهال یار: بزرگترین و جامع ترین وب سایت آموزش نهال ، باغداری ، و کشاورزی از انتخاب رقم تا رسیدن به نتیجه ی مطلوب

راهنمای جامع انتخاب و خرید نهال از 0 تا باغی پربار

بهترین زمان گرفتن قلمه در اواخر تابستان چه موقع است؟

زمان مناسب فقط با عبارت «اواخر تابستان» مشخص نمی‌شود. شرایط روز برداشت قلمه نیز اهمیت دارد. در روزهای بسیار گرم، بافت بریده‌شده سریع‌تر آب خود را از دست می‌دهد و احتمال پژمردگی افزایش پیدا می‌کند.

بهتر است قلمه‌گیری در ساعات خنک‌تر روز انجام شود و قلمه‌ها بلافاصله پس از برداشت در معرض آفتاب مستقیم و باد قرار نگیرند. منابع تکثیر گیاهان نیز توصیه می‌کنند از گرفتن قلمه در گرم‌ترین ساعات روز اجتناب شود و قلمه پس از برش تا زمان آماده‌سازی از خشک شدن محافظت شود.

اگر قلمه پس از بریدن مدت زیادی در محیط گرم بماند، ممکن است پیش از قرار گرفتن در بستر ریشه‌دهی بخش قابل توجهی از آب خود را از دست بدهد. بنابراین فاصله بین برش قلمه و کاشت آن را تا حد امکان کوتاه کنید.

قلمه مناسب باید چه اندازه‌ای داشته باشد؟

اندازه قلمه به گونه و روش تکثیر بستگی دارد و نمی‌توان یک طول ثابت را برای تمام گیاهان تعیین کرد. با این حال، در بسیاری از دستورالعمل‌های تکثیر قلمه ساقه، قطعاتی در حدود چند اینچ و دارای چند گره برگ استفاده می‌شوند.

وجود چند گره اهمیت دارد؛ زیرا گره محل اتصال برگ و جوانه به ساقه است و در بسیاری از گیاهان توانایی تشکیل ریشه و رشد جدید در اطراف این نواحی وجود دارد.

قلمه بسیار کوتاه ممکن است ذخیره کافی برای تحمل دوره ریشه‌زایی نداشته باشد و قلمه بسیار بلند نیز سطح بیشتری برای از دست دادن آب ایجاد می‌کند. بنابراین اندازه باید متناسب با گونه، قطر شاخه و روش تکثیر انتخاب شود.

گره چیست و چرا در قلمه‌گیری مهم است؟

گره همان محل روی ساقه است که برگ، جوانه یا شاخه جانبی از آن خارج می‌شود. هنگام آماده‌سازی قلمه معمولاً برش نزدیک یک گره انجام می‌شود و بخشی از گره‌ها در تماس با بستر قرار می‌گیرند.

در بسیاری از روش‌های تکثیر، وجود حداقل دو گره در قلمه مفید است؛ البته تعداد دقیق گره و نحوه قرارگیری آن‌ها باید براساس گونه و روش مورد استفاده تنظیم شود.

قلمه را از کدام قسمت شاخه ببریم؟

یک قلمه معمولاً از بخشی از شاخه سالم رشد فصل جاری انتخاب می‌شود. ابزار برش باید تیز و تمیز باشد تا بافت ساقه له یا پاره نشود.

برش پایینی قلمه معمولاً نزدیک یک گره انجام می‌شود. برگ‌های قسمت پایینی که قرار است داخل بستر قرار بگیرند باید حذف شوند؛ زیرا باقی ماندن برگ در محیط مرطوب می‌تواند باعث پوسیدگی و افزایش خطر بیماری شود.

در مقابل، نگه داشتن تعدادی برگ در بخش بالایی قلمه معمولاً به ادامه فعالیت گیاه کمک می‌کند، اما تعداد و اندازه برگ باید با شرایط رطوبتی محیط هماهنگ باشد. هرچه سطح برگ بیشتر باشد، تبخیر آب نیز می‌تواند بیشتر شود.

آیا استفاده از هورمون ریشه‌زایی برای قلمه‌های اواخر تابستان لازم است؟

هورمون ریشه‌زایی برای همه قلمه‌ها ضروری نیست. پاسخ گیاه به ترکیبات ریشه‌زا به گونه، مرحله رشد، وضعیت قلمه و شرایط محیطی وابسته است.

با این حال، در بسیاری از روش‌های تکثیر قلمه نیمه‌خشبی و خشبی از ترکیبات ریشه‌زا استفاده می‌شود تا تشکیل ریشه در قلمه‌های مناسب تسهیل شود. مقدار مصرف نیز باید دقیقاً مطابق دستور محصول و گونه موردنظر باشد.

بیشتر بودن هورمون به معنی بیشتر شدن ریشه‌زایی نیست. مصرف بیش از مقدار توصیه‌شده می‌تواند به بافت قلمه آسیب بزند یا نتیجه مورد انتظار را کاهش دهد. بنابراین نباید براساس این تصور که «هرچه هورمون بیشتر باشد، ریشه بیشتر می‌شود» مقدار مصرف را افزایش داد.

بستر مناسب برای ریشه‌دار کردن قلمه چیست؟

بستر قلمه باید چند ویژگی مهم داشته باشد: بتواند رطوبت را نگه دارد، اما هم‌زمان زهکشی مناسبی داشته باشد و فضای کافی برای تبادل هوا در اطراف قلمه فراهم کند.

خاک سنگین باغچه معمولاً انتخاب ایده‌آلی برای شروع قلمه‌زنی نیست، زیرا ممکن است آب را بیش از حد نگه دارد، متراکم شود یا آلودگی‌های مختلفی داشته باشد.

در روش‌های تکثیر قلمه از بسترهایی مانند پرلیت، ورمیکولیت، ماسه مناسب باغبانی و ترکیب‌های استاندارد تکثیر استفاده می‌شود. انتخاب دقیق ترکیب باید براساس گونه و امکانات تکثیرکننده انجام شود.

چرا بستر خیلی خیس برای قلمه خطرناک است؟

قلمه برای تشکیل ریشه به رطوبت نیاز دارد، اما این به معنی غرق کردن آن در آب نیست. بستر بیش از حد خیس می‌تواند اکسیژن اطراف بخش پایینی قلمه را کاهش دهد و شرایط را برای پوسیدگی فراهم کند.

هدف باید ایجاد رطوبت پایدار همراه با تهویه مناسب باشد. بستر نباید در یک طرف کاملاً خشک و در طرف دیگر دائماً اشباع از آب باشد.

رطوبت هوا چه تأثیری بر موفقیت قلمه‌زنی دارد؟

یکی از مشکلات اصلی قلمه نیمه‌خشبی این است که هنوز ریشه ندارد، اما برگ‌های آن همچنان آب از دست می‌دهند. اگر تبخیر برگ بیشتر از توان قلمه برای تأمین آب باشد، قلمه پژمرده می‌شود.

به همین دلیل در روش‌های حرفه‌ای تکثیر از محیط‌هایی با رطوبت نسبی بالا و نور غیرمستقیم استفاده می‌شود. مه‌پاشی نیز در سیستم‌های تکثیر تحت کنترل می‌تواند به کاهش تنش آبی کمک کند.

در مقیاس کوچک می‌توان محیطی مرطوب برای قلمه ایجاد کرد، اما نباید آن را کاملاً بدون تهویه و برای مدت طولانی بسته نگه داشت. تجمع گرما و رطوبت بیش از حد می‌تواند مشکل‌ساز شود.

نور و دمای مناسب قلمه در اواخر تابستان

قلمه تازه نباید بلافاصله پس از کاشت در معرض آفتاب شدید قرار بگیرد. نور زیاد همراه با گرمای بالا می‌تواند میزان تبخیر را افزایش دهد و باعث پژمردگی شود.

از طرف دیگر، قرار دادن قلمه در تاریکی کامل نیز شرایط مناسبی برای ادامه فعالیت بافت‌های سبز فراهم نمی‌کند. معمولاً نور روشن اما غیرمستقیم برای دوره اولیه ریشه‌زایی مناسب‌تر است.

دمای مطلوب نیز بسته به گونه متفاوت است. بنابراین بهتر است به جای دنبال کردن یک عدد ثابت برای همه گیاهان، نیاز حرارتی گونه موردنظر و شرایط محیط تکثیر را در نظر بگیرید.

مراحل قلمه‌زنی نهال در اواخر تابستان

مرحله اول: انتخاب گیاه مادر

ابتدا گیاهی سالم، قوی و دارای ویژگی‌های مطلوب انتخاب کنید. اگر هدف تکثیر یک رقم مشخص است، مطمئن شوید گیاه مادر همان رقم موردنظر است و علائم بیماری یا ضعف شدید ندارد.

مرحله دوم: انتخاب شاخه مناسب

از رشد فصل جاری، شاخه‌ای را انتخاب کنید که در مرحله مناسب نیمه‌خشبی قرار گرفته باشد. شاخه نباید بسیار نرم، بیمار یا بیش از حد پیر و سخت باشد.

مرحله سوم: آماده‌سازی ابزار

قیچی یا چاقوی مخصوص برش باید تیز و تمیز باشد. برش تمیز باعث می‌شود آسیب غیرضروری به بافت ساقه وارد نشود و سطح زخم برای مدت طولانی پاره یا له‌شده باقی نماند.

مرحله چهارم: آماده کردن قلمه

قلمه را با طول متناسب با گونه آماده کنید. برگ‌های قسمت پایینی را حذف کنید و در صورت وجود گل یا جوانه گل، آن را بردارید تا انرژی قلمه بیشتر صرف حفظ بافت و ریشه‌زایی شود.

مرحله پنجم: استفاده از ریشه‌زا در صورت نیاز

اگر گونه موردنظر به استفاده از هورمون ریشه‌زایی پاسخ مناسبی می‌دهد، بخش پایینی قلمه را طبق دستور محصول با ترکیب ریشه‌زا تیمار کنید. مقدار مصرف را افزایش ندهید و از تماس غیرضروری ترکیب با بخش‌های بالایی قلمه خودداری کنید.

مرحله ششم: قرار دادن قلمه در بستر

پیش از قرار دادن قلمه، سوراخی در بستر ایجاد کنید تا هنگام فرو بردن قلمه، سطح تیمار‌شده آن با فشار زیاد از بین نرود. سپس قلمه را در بستر قرار دهید و اطراف آن را به‌آرامی ثابت کنید.

مرحله هفتم: تأمین رطوبت

بستر را مرطوب نگه دارید، اما اجازه ندهید دائماً غرقاب شود. در کنار رطوبت بستر، رطوبت هوای اطراف برگ‌ها نیز اهمیت دارد؛ به‌خصوص در روزهای گرم اواخر تابستان.

مرحله هشتم: محافظت در برابر گرما و باد

قلمه‌ها را از آفتاب شدید، باد خشک و نوسان شدید دما محافظت کنید. محیط باید روشن و دارای گردش هوای مناسب باشد، اما نباید به گونه‌ای باشد که قلمه دائماً در معرض جریان شدید هوا قرار گیرد.

مرحله نهم: صبر برای تشکیل ریشه

قلمه‌زنی فرایندی فوری نیست. زمان ریشه‌دهی به گونه و شرایط محیطی بستگی دارد. در بعضی گیاهان ریشه‌زایی طی چند هفته اتفاق می‌افتد، اما در برخی دیگر ممکن است بسیار طولانی‌تر باشد.

به همین دلیل نباید قلمه را مرتب از بستر خارج کنید تا ببینید ریشه زده است یا خیر. این کار می‌تواند ریشه‌های تازه و بسیار ظریف را آسیب بزند.

از کجا بفهمیم قلمه ریشه داده است؟

یکی از نشانه‌های قابل توجه، شروع رشد جدید و حفظ شادابی قلمه است؛ اما رشد برگ به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که سیستم ریشه‌ای قوی تشکیل شده است. بعضی قلمه‌ها ممکن است مدتی با ذخایر داخلی خود رشد کنند.

در صورت ریشه‌دار شدن مناسب، قلمه هنگام جابه‌جایی بسیار آرام مقاومت بیشتری نشان می‌دهد. با این حال، نباید برای آزمایش، قلمه را به‌طور مکرر بیرون کشید یا به ریشه‌های تازه فشار وارد کرد.

پس از تشکیل ریشه کافی، قلمه باید به‌تدریج به شرایط محیط بیرون عادت داده شود. انتقال ناگهانی از محیط مرطوب تکثیر به آفتاب، باد و خشکی می‌تواند به گیاه جوان آسیب وارد کند.

چرا بعضی قلمه‌ها در اواخر تابستان ریشه نمی‌دهند؟

قلمه از گونه نامناسب انتخاب شده است

مهم‌ترین نکته این است که همه درختان از قلمه به یک شکل ریشه نمی‌دهند. اگر گونه یا رقم ذاتاً قابلیت ریشه‌زایی پایینی داشته باشد، حتی بهترین شرایط نیز تضمین‌کننده موفقیت نیست.

شاخه بیش از حد نرم یا بیش از حد خشبی بوده است

مرحله رشد شاخه اهمیت زیادی دارد. استفاده از شاخه‌ای که هنوز کاملاً علفی است یا برعکس، کاملاً سخت و بالغ شده، ممکن است با روش موردنظر سازگار نباشد.

قلمه آب خود را از دست داده است

اگر قلمه در گرمای شدید گرفته شود و مدت زیادی در هوای خشک یا زیر نور مستقیم باقی بماند، ممکن است پیش از قرار گرفتن در بستر دچار تنش شود.

رطوبت بستر بیش از حد بوده است

قلمه برای ریشه‌زایی به رطوبت نیاز دارد، اما اشباع دائمی بستر می‌تواند اکسیژن اطراف قلمه را کاهش داده و احتمال پوسیدگی را افزایش دهد.

بستر بیش از حد خشک شده است

خشک شدن شدید بستر نیز می‌تواند به قلمه آسیب بزند. در دوره اولیه، ثبات شرایط رطوبتی اهمیت زیادی دارد.

قلمه در معرض گرمای شدید قرار گرفته است

دمای بالا، تابش مستقیم و جریان باد خشک می‌توانند سرعت از دست رفتن آب از برگ را افزایش دهند. این مشکل در اواخر تابستان اهمیت بیشتری دارد.

برگ‌های زیادی روی قلمه باقی مانده است

هرچه سطح برگ بیشتر باشد، پتانسیل از دست رفتن آب نیز بیشتر می‌شود. در محیط‌هایی که رطوبت بالا نیست، مدیریت سطح برگ اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

قلمه از گیاه ضعیف یا بیمار گرفته شده است

کیفیت گیاه مادر و شاخه انتخابی روی نتیجه اثر دارد. قلمه‌ای که از بافت آسیب‌دیده یا بیمار گرفته شده، نقطه شروع مناسبی برای تولید نهال سالم نیست.

آیا می‌توان همه نهال‌های میوه را با قلمه تکثیر کرد؟

خیر. این یکی از مهم‌ترین نکاتی است که باید قبل از شروع کار بدانید.

قلمه‌زنی برای برخی گیاهان و گونه‌های میوه‌ای روش مؤثری است، اما برای بسیاری از درختان میوه‌ای که در نهالستان‌ها تولید می‌شوند، پیوند روی پایه مناسب روش اصلی حفظ رقم و تولید نهال است.

برای نمونه، در منابع تخصصی تکثیر درختان میوه، روش‌های جوانه‌زنی برای گروهی از درختان مانند سیب، گلابی و گیلاس و همچنین روش‌های دیگری برای هلو، زردآلو، آلو و بادام توصیه شده است. بنابراین اگر قصد تولید نهال تجاری دارید، ابتدا روش تکثیر مناسب همان گونه و رقم را مشخص کنید.

این موضوع از نظر اقتصادی هم اهمیت دارد؛ زیرا ممکن است صرف زمان و هزینه برای ریشه‌دار کردن قلمه یک رقم، در حالی که آن رقم برای تولید استاندارد نهال به پیوند نیاز دارد، نتیجه مطلوبی نداشته باشد.

قلمه‌زنی بهتر است یا پیوند؟

پاسخ این سؤال به هدف شما بستگی دارد. اگر هدف تکثیر گیاهی است که به‌طور طبیعی از قلمه به‌خوبی ریشه می‌دهد، قلمه‌زنی می‌تواند روش ساده و کاربردی باشد.

اما اگر هدف تولید نهال یک درخت میوه حساس یا حفظ یک رقم ارزشمند روی پایه‌ای با ویژگی‌های مشخص باشد، پیوند می‌تواند مزایای مهمی داشته باشد. پایه می‌تواند روی سازگاری درخت با خاک، برخی شرایط محیطی، اندازه درخت و ویژگی‌های دیگر اثر بگذارد.

بنابراین انتخاب بین قلمه و پیوند نباید فقط براساس آسان‌تر بودن روش انجام شود؛ باید هدف نهایی، گونه، رقم و ویژگی‌های نهال موردنظر نیز در نظر گرفته شود.

نکات مهم برای افزایش شانس ریشه‌دهی قلمه در اواخر تابستان

• قلمه را از گیاه مادر سالم و دارای رشد مناسب انتخاب کنید.
• شاخه مناسب مرحله رشد را انتخاب کنید و صرفاً براساس تاریخ تقویمی تصمیم نگیرید.
• قلمه‌گیری را در ساعات خنک‌تر روز انجام دهید.
• قلمه را پس از برش در معرض آفتاب و باد خشک قرار ندهید.
• از ابزار تیز و تمیز استفاده کنید.
• برگ‌های پایینی را که وارد بستر می‌شوند حذف کنید.
• در صورت مناسب بودن گونه، از هورمون ریشه‌زایی طبق دستور محصول استفاده کنید.
• از بستر سبک، متخلخل و دارای زهکشی مناسب استفاده کنید.
• رطوبت بستر را حفظ کنید، اما آن را دائماً اشباع نگه ندارید.
• قلمه‌ها را از گرمای شدید و تابش مستقیم محافظت کنید.
• رطوبت هوا را در حد مناسب نگه دارید و هم‌زمان تهویه کافی فراهم کنید.
• برای مشاهده ریشه، قلمه را مرتب از بستر خارج نکنید.
• پس از ریشه‌دار شدن، قلمه را به‌تدریج با شرایط محیط بیرون سازگار کنید.

در نهایت، بهترین قلمه الزاماً ضخیم‌ترین یا بلندترین شاخه نیست؛ بهترین قلمه، شاخه سالم و مناسب همان گونه در مرحله رشد درست است. اواخر تابستان برای بسیاری از گیاهان چوبی زمان مناسبی برای تهیه قلمه نیمه‌خشبی است، اما موفقیت واقعی به هماهنگی میان نوع گیاه، مرحله چوبی شدن، سلامت قلمه، رطوبت، دما، نور و بستر ریشه‌دهی بستگی دارد.

اگر قصد تولید نهال میوه دارید، پیش از شروع قلمه‌زنی حتماً مشخص کنید که گونه و رقم موردنظر اساساً قابلیت تکثیر اقتصادی با قلمه را دارد یا خیر. در برخی موارد، پیوند روی پایه مناسب انتخاب حرفه‌ای‌تری است. در نهال یار نیز بهتر است انتخاب روش تکثیر همیشه بر اساس گونه، رقم، پایه، اقلیم و هدف نهایی تولید نهال انجام شود، نه صرفاً براساس مناسب بودن یک فصل خاص.

چگونه در اواخر تابستان قلمه مناسب برای ریشه‌دهی تهیه کنیم؟

با انتخاب گیاه مادر سالم، انتخاب شاخه مناسب در مرحله نیمه‌خشبی، آماده‌سازی صحیح قلمه، استفاده از بستر مناسب و کنترل رطوبت، نور و دما می‌توان شرایط مناسبی برای ریشه‌زایی ایجاد کرد.

مراحل:

• مرحله ۱: گیاه مادر سالم را انتخاب کنید: گیاهی سالم و قوی با ویژگی‌های مطلوب انتخاب کنید و از شاخه‌های بیمار، ضعیف یا آسیب‌دیده برای قلمه‌گیری استفاده نکنید.
• مرحله ۲: شاخه مناسب را انتخاب کنید: در گونه‌هایی که با قلمه نیمه‌خشبی تکثیر می‌شوند، از رشد فصل جاری استفاده کنید که از حالت بسیار نرم خارج شده اما هنوز کاملاً چوبی نشده است.
• مرحله ۳: قلمه را در زمان مناسب ببرید: در ساعات خنک‌تر روز قلمه‌گیری کنید و پس از برش، قلمه را از آفتاب، گرما و باد خشک محافظت کنید.
• مرحله ۴: قلمه را آماده کنید: برگ‌های قسمت پایینی و گل‌ها یا جوانه‌های گل را حذف کنید و قلمه را با ابزار تیز و تمیز آماده کنید.
• مرحله ۵: در صورت نیاز از ریشه‌زا استفاده کنید: اگر گونه موردنظر به هورمون ریشه‌زایی پاسخ مناسبی دارد، بخش پایینی قلمه را مطابق دستور محصول تیمار کنید.
• مرحله ۶: قلمه را در بستر مناسب قرار دهید: قلمه را در بستری سبک، متخلخل و دارای زهکشی مناسب قرار دهید و از فشردن بیش از حد بستر اطراف آن خودداری کنید.
• مرحله ۷: رطوبت و شرایط محیطی را کنترل کنید: بستر را مرطوب نگه دارید و قلمه را از گرمای شدید و نور مستقیم محافظت کنید؛ هم‌زمان تهویه کافی را حفظ کنید.
• مرحله ۸: تا تشکیل ریشه صبر کنید: قلمه را مرتب از بستر خارج نکنید و اجازه دهید فرایند ریشه‌زایی طی زمان مناسب گونه انجام شود.
• مرحله ۹: قلمه ریشه‌دار را به‌تدریج سازگار کنید: پس از تشکیل سیستم ریشه‌ای مناسب، قلمه را به‌تدریج از محیط مرطوب تکثیر به شرایط معمول بیرون منتقل کنید.